Van Prehistorie tot Middeleeuwen

WELKOM OP DEZE CLUB OVER PREHISTORIE EN OUDHEID 

 Deze club gaat over de cultuur en de geschiedenis van de Oudheid: Egyptenaren, Grieken, Romeinen, Mesopotamiërs, etc... en van de periode voor de Oudheid, die we Pre-historie noemen.

Van Prehistorie tot Middeleeuwen is een heel lange periode. Deze club richt zich vooral op de Romeinse periode van de Oudheid.
Op deze club vind je voornamelijk blog- en nieuwsberichten over tentoonstellingen, boeken, films, nieuwe inzichten, foto's en links over de Oudheid. Aarzel niet om je mening te geven, of om te reageren op blog en forum. 

De volgende periode op de tijdslijn na de Oudheid, de Middeleeuwen, vind je op de volgende geschiedenisclub: http://kathedralenbouwers.clubs.nl

In februari verscheen het boek Cultuurgeschiedenis van de oudheid, samengesteld door Nathalie de Haan en Stephan Mols, onderzoekers aan de Radboud Universiteit. Tweeëneenhalf jaar werkten zij aan dit boek, dat de cultuur (breed opgevat) behandelt van het hele mediterrane gebied van de twaalfde eeuw voor  Christus tot de late oudheid. 

Nathalie de Haan (Oude geschiedenis) en Stephan Mols (Klassieke archeologie) maaktenCultuurgeschiedenis van de oudheid in opdracht van de faculteit Cultuurwetenschappen van de Open Universiteit, die behoefte had aan een goed handboek  over antieke cultuur. Maar ook voor wie die studie niet volgt en wel in de cultuur van de oudheid is geïnteresseerd, is het een aanwinst.

Zo'n boek was er nog niet
Want gek genoeg was zo'n boek er tot op heden niet. 'Ook niet in andere landen. De geschiedenis van de oudheid wordt meestal behandeld als politieke of militaire geschiedenis', aldus De Haan. 
Boeken over Romeinse kunst of Griekse architectuur zijn er ook wel, maar een boek dat de hele cultuur rond de Middellandse Zee van de vroege tot de late oudheid behandelt -  ook dat is nieuw.

Ruim cultuurbegrip
Mols en De Haan hanteren voor hun boek bovendien een ruim cultuurbegrip. 'We wilden geen "best of de klassieken" maken, maar een beeld oproepen van de leefwereld en het wereldbeeld van mensen in de oudheid. Daarom hebben we naast onderwerpen als beeldende kunst, architectuur, literatuur en muziek ook religie, wetenschap, filosofie en zelfs  economie  en bestuur opgenomen', aldus Mols. Om dat hele spectrum te bestrijken, werkten  naast De Haan en Mols 22 auteurs mee aan het boek; velen van hen zijn gepromoveerd en/of werkzaam aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Twaalf thema's, twaalf steden
Het boek behandelt twaalf thema's en brengt die in verband met twaalf steden. Mols: 'Omdat alles om de Middellandse Zee draait, opent het boek daarmee. Vervolgens wordt elk thema ingeleid door een stadsportret. Op die manier behandelt het boek de ontwikkeling door de tijd en brengen we de hele mediterrane samenleving letterlijk in kaart.' Het boek eindigt in het vijfde-eeuwse Ravenna, opmaat voor een hoofdstuk over de doorwerking van de oudheid tot op heden. 
De keuze voor steden als ijkpunten in de geschiedenis heeft nog een reden, vertelt De Haan: 'Weliswaar leefden de meeste mensen in de oudheid op het platteland, maar er was sprake van een "urbaan ethos". Ofwel: de stedelijke cultuur zette de toon.'
   

Nathalie de Haan en Stephan Mols (red.)
Cultuurgeschiedenis van de oudheid
Zwolle: Wbooks, 2012
Prijs: € 49,50

Boek waarin universitair docent oude geschiedenis Edward van der Vliet de geschiedenis van de oudheid beschrijft, in het perspectief van de geografie van het Middellandse Zeegebied. 

Een geschiedenis van de klassieke Oudheid vertelt de geschiedenis van de Oudheid in het perspectief van de geografie van het Middellandse Zeegebied. De opkomst van Rome en de ontwikkeling van het Romeinse rijk vormen daarvoor het kader. Het accent in dit boek ligt op een viertal onderwerpen: de klassieke stadstaten en hun burgerschap, wetgeving en recht, het Romeinse rijk, en de opkomst van het christendom. Speciaal voor de Bataafse lezer heeft de auteur een apart hoofdstuk gewijd aan de Nederlanden in het Romeinse rijk. 

Aan het boek ligt één centrale vraag ten grondslag: wat is de historische betekenis van de klassieke Oudheid? Rode draden in het verhaal zijn de thema’s van politieke cultuur en de legitimatie van macht, de maatschappelijke betekenis van religie en cultus, de bestaanseconomie en sociaaleconomische verhoudingen.

 Een geschiedenis van de klassieke Oudheid
Edward van der Vliet
ISBN: 9789035131255
Uitgever: Bert Bakker
Gebonden, 560 pagina's
Prijs: € 39.95

VENIT, VIDIT, VICIT - In 'Apostata' zijn de Romeinen meer dan op genot beluste spierbundels, al wordt er ook een robbertje gevochten.
 

De ene reeks over Romeinen is de andere niet. Terwijl Enrico Marini in zijn hyperbolische spektakelstijl alle clichés over Rome vlezig en snoeihard vormgeeft in De adelaars van Rome, bewijst Ken Broeders als bescheiden Antwerpenaar - wij zouden niet durven te suggereren dat dit een oxymoron is - dat het ook anders kan. Zijn serie Apostata steunt eveneens grotendeels op bloedvergieten en liefdesperikelen, maar die thema's zijn nu eenmaal verbonden met de leidende klasse van een wereldrijk in staat van ontbinding.

Broeders toont het west-Romeinse Rijk op zijn laatste benen en kiest dus voor een periode die minstens een eeuw of vier later valt dan de meeste strips over de klassieke oudheid. Zijn hoofdrolspeler Julianus Apostata betekende een keerpunt, omdat hij de laatste niet-christelijke keizer was. Broeders toont hem als een stoer, maar ook kwetsbaar man, helemaal anders dan de gewetenloze mannetjesputters voor wie keizers gewoonlijk worden versleten. In Argentoratum - de titel verwijst naar de Latijnse naam voor Straatsburg - blijkt Julianus een liefhebbende echtgenoot en vader die door zijn eigen succes in het nauw wordt gedreven, maar via een behendig georkestreerde veldslag terugslaat.

Grafisch maakt Broeders het verschil met een zacht kleurgebruik, wat vooral opvalt in zijn groene landschappen. Het past bij zijn zoektocht naar het menselijke en het waarachtige in de overgeleverde verhalen uit de Romeinse tijd. Kortom, Apostata is vakwerk dat de uitgever dringend in het buitenland moet slijten als hij niet voor nalatigheid aangeklaagd wil worden. Zijn rechtszaak is overigens al bij voorbaat verloren: op de cover figureert een volkomen fictief citaat uit dit blad, een vergrijp waarop in Apostata's tijd ongetwijfeld de gifbeker zou staan.

APOSTATA - III. Argentoratum
Ken Broeders
Standaard Uitgeverij,
46 blz., euro 9,95.

Bron: GERT MEESTERS; Knack-FOCUS; 7 december 2011

In het jaar 9 na Christus leed Rome een van zijn vreselijkste nederlagen ooit: de republiek die onder Augustus (regeerde van 31 voor Christus tot 14 na Christus) uitgegroeid was tot een keizerrijk werd tot dan toe quasi onoverwinnelijk beschouwd. Tot die fatale veldslag werd gestreden in het Germaanse Teutoburgerwoud waar drie legioenen volledig en zonder genade uitgeroeid werden door woeste Germanen. Naar aanleiding van die traumatische gebeurtenis sprak de Romeinse auteur Lucanus zelfs van de furor Teutonicus, de onverdroten waanzinnige heldhaftigheid van de Germanen in het gevecht.

Germania is al wat de klok slaat in dit derde deel van Enrico Marini's De Adelaars van Rome. Het is een grauw en grimmig land waar woeste mensen leven, ver weg van de Romeinse beschaving. Dit uit zich al meteen in het kleurgebruik van Marini: vaalgrijze en bruine tinten domineren zijn palet, slechts af en toe onderbroken door het oker van het interieur van de luxeverblijven van de aanvoerder van het Romeinse fort. In dit mistroostige land is Arminius, de verromeinste Ermanamer, werkzaam als officier in het Romeinse leger. Lijdzaam en met stijgende, ingehouden woede moet hij telkens de beledigingen onder ogen zien die zijn volk moet duchten van de kleine mannetjes uit Italië. Bovendien heeft Varus, de Romeinse proconsul (gouverneur) van Germania, geen enkel respect voor de lokale bevolking. Moegetergd beslist Arminius om de leiding van de Germaanse opstand op zich te nemen... maar dan komt zijn oude vriend Marcus Falco (die ons vanop de cover van dit album boos aankijkt) op de proppen. Meteen toont hij zich een bekwaam aanvoerder, maar daarnaast is hij ook in Germania als spion. Rome heeft immers lucht gekregen van een mogelijke opstand. Zal deze opstand de twee vrienden tegen elkaar opzetten? Kiest Arminius voor vaderland eerder dan voor vriendschap? Deze verscheurende keuze loopt als een rode draad door dit album en krijgt een (voorlopige) ontknoping.

Marini's keuze voor Germania toont ons duidelijk een andere Marini. Waar in de vorige albums bloot en seks welig tierden, ligt de nadruk nu vooral op de intriges in de bossen van het land waaruit Duitsland zou ontstaan. Her en der duikt nog wel een blote borst of wat frontaal mannelijk naakt op — we kunnen Marini's fans gerust stellen! — maar het lijkt alsof de Zwitserse Italiaan wat volwassener is geworden. In dit album wijkt hij af van goed verkopende seks, maar dwingt zijn lezer op te gaan in de intrige van het album. Handig verweeft hij tal van thema's in elkaar zoals vriendschap, verraad, liefde en moeilijke levenskeuzes, dit alles neergezet in de sensuele lijnvoering die hem eigen is. Het is een andere Marini die ons de donkere kantjes toont van het Romeinse imperialisme en bij de lezer sympathie opwekt voor de barbaarse Germanen.

Het is prachtig om te zien hoe Marini zich in dit onderwerp heeft ingegraven en een overvloed aan historische details biedt. Niet alleen de uniformen, opbouw van het legerkamp, maar zelfs de gezelschapsspelletjes die soldaten spelen, kloppen tot in de puntjes.

In elk geval heeft Marini nu al geschiedenis geschreven met zijn versie van de aanleiding tot de beruchte veldslag in het Teutoburgerwoud! We zijn alvast erg benieuwd hoe dat in beeld zal gebracht worden!

Auteur: Enrico Marini
Uitgever: Dargaud
Specificaties: 60 p.; € 8,95 (SC)

Bron: Bert Gevaert; www.stripspeciaalzaak.be; november 2011.

Vanaf 14 oktober stellen het Rijksmuseum van Oudheden en het Allard Pierson Museum de fascinerende Etrusken voor aan het publiek, met een dubbeltentoonstelling in Leiden en Amsterdam. De Etruskische cultuur was zo'n 3000 jaar geleden, ruim voor de komst van de Romeinen, de hoogst ontwikkelde beschaving in centraal Italië. De twee musea vertellen het verhaal over Etruskische rijkdom, religie, macht en pracht, elk vanuit een eigen invalshoek. In Leiden komt de Etruskische vrouw aan bod, in Amsterdam de Etruskische man. Te zien zijn ruim 600 topstukken uit de eigen collecties en uit vele buitenlandse musea. Etrusken. Vrouwen van Aanzien - Mannen met Macht is te zien tot en met 18 maart 2012.

Nog steeds markeren de ruïnes van imposante Etruskische graven het romantische landschap van Umbrië en Toscane. Ook de Etruskische kunst, van prachtig goudsmeedwerk tot kleurrijke schilderingen in graftombes, spreekt tot de verbeelding van zowel Italië- als kunstliefhebbers. De musea in Leiden en Amsterdam bieden hen met de expositie 'Etrusken. Vrouwen van Aanzien - Mannen met Macht' een nadere kennismaking die een lust is voor het oog.

De Etrusken leefden al honderden jaren vóór de komst van de Romeinen in Italië. De grootste bloei van hun samenleving lag tussen 750 en 500 voor Christus. Het was een hoogontwikkelde en zeer geëmancipeerde maatschappij. Vrouwen deden niet voor mannen onder, zowel in maatschappelijke, culturele als religieuze posities. In de tentoonstelling in Leiden staan deze Etruskische vrouwen, priesteressen en godinnen, hun bijzondere maatschappelijke positie maar ook hun rol als moeder en echtgenote, hun schoonheidsidealen, mode en juwelen centraal. De Amsterdamse expositie belicht de Etrusken vanuit een mannelijk perspectief, met veel aandacht voor de rijkdom en handelsgeest, het machtsvertoon van krijgsheren, de voorspellende gaven van priesters en de luxe levensstijl van de aristocratie. Het Allard Pierson Museum neemt met deze Etrusken-tentoonstelling zijn nieuwe, sterk vergrote expositieruimte voor het eerst in gebruik.

Blikvangers in de expositie zijn de vondsten uit rijke prinsen- en prinsessengraven in Italië. Zo zijn er gouden sieraden en bronzen wapens, maar ook beelden van goden en godinnen, de voor de Etrusken zo typerende asurnen, veelkleurige fresco's, rijk versierd aardewerk, spectaculaire 3D-reconstructies van een prinsen- en een prinsessengraf, maquettes en films. Voor de expositie geldt een toeslag (op één locatie te betalen).

Bij de tentoonstelling verschijnen een publieksboek (€ 24,95), een gratis Museumkrant, een special van het magazine van RoMeO (Vriendenvereniging Rijksmuseum van Oudheden, € 2,95) en een film (€ 7,95). Verder is er een breed activiteitenprogramma met o.a. lezingen, rondleidingen, cursussen, educatief materiaal voor het voortgezet onderwijs en Etrusken-reizen door Toscane en Umbrië. Meer informatie staat op www.etrusken.nl.

In de expositie zijn meer dan 200 bruiklenen te zien van het Nationaal Archeologisch Museum (Florence), de Villa Giulia (Rome), de Capitolijnse Musea (Rome), de Vaticaanse Musea (Vaticaanstad), het Archeologisch Museum Bologna (Bologna), Archeologisch Museum Verucchio (Verucchio), het Brits Museum (Londen), de Ny Carlsberg Glyptotheek (Kopenhagen) en de Koninklijke musea voor kunst en geschiedenis (Brussel).

'Etrusken. Vrouwen van Aanzien - Mannen met Macht', 14 oktober 2011 t/m 18 maart 2012
Allard Pierson Museum, Oude Turfmarkt 127, Amsterdam, www.allardpiersonmuseum.nl, 020-52 52 556
Rijksmuseum van Oudheden, Rapenburg 28, Leiden, www.rmo.nl, 071-5 163 163

In deze meesterlijk geschiedenis van het oude Egypte vertelt Toby Wilkinson het verhaal van een van de grootste beschavingen die ooit hebben bestaan.

De geschiedenis van het oude Egypte en de uitzonderlijke beschaving die gedurende drieduizend jaar bloeide langs de oevers van de Nijl, lijkt een spektakelstuk vol bijzondere gebeurtenissen: de bouw van de piramides, de verovering van Nubia, de kracht en schoonheid van Nefertiti, de invasie van Alexander de Grote en Cleopatra’s fatale relatie met Rome die leidde tot de val van de Ptolomeeën.

De oude Egyptenaren waren de eerste groep mensen die een gemeenschappelijke cultuur, opvatting en identiteit deelden in een begrensd geografisch territorium dat bovendien bestuurd werd door één enkele politieke instantie. Het oude Egypte was daarmee de eerste natiestaat ter wereld die zich door zich te verenigen kon beschermen tegen vijandelijke krachten van buitenaf én van binnenuit.

In dit magnifieke boek combineert Toby Wilkinson gedetailleerde kennis van het oude Egypte met een uiterst spannend verhaal dat leest als een epische roman. We lezen over de meedogenloze propaganda, de gewelddadige politiek, de wreedheid en de repressie die schuilgaat achter de verschijning van deze standvastige monarchie en de indrukwekkende architecturale en culturele successen waardoor zij zo beroemd is geworden.

De geschiedenis heeft zo haar mysteries. Een daarvan is de verdwijning van het Romeinse negende legioen in Engeland in 117 na Christus. De Schotse regisseur Kevin Macdonald maakte er met ‘The Eagle’ een spannende avonturenfilm over.

Het negende legioen stond onder leiding van de Romeinse keizer Hadrianus, de man die de bekende lange muur in het noorden van Engeland bouwde. Het 5.000 man sterke legioen had zijn sporen verdiend tijdens een succesvolle campagne in Spanje en werd door Rome uitgestuurd om de strijd aan te binden met de Brigantes, Picten en Caledoniërs, opstandige stammen aan de grens met Schotland.

De legende wil dat het negende legioen die veldtocht niet overleefd heeft en tijdens een bloedige veldslag werd uitgeroeid. Die smadelijke nederlaag hebben de Romeinse geschiedschrijvers vervolgens collectief verzwegen. Of het inderdaad zo gelopen is, weet niemand. Volgens sommige historici werd het negende legioen simpelweg opgedoekt tijdens een besparingsronde. Maar het is een feit dat het nadien nooit meer vermeld werd in de annalen.

De legende sprak ook tot de verbeelding van Rosemary Sutcliff, een Britse schrijfster die midden vorige eeuw naam maakte met historische fictie. Haar boek over de verdwijning, ‘The Eagle of the Ninth’, groeide uit tot een populaire jeugdroman en werd ook gretig verslonden door Kevin Macdonald, een jonge Schot die gefascineerd was door de geschiedenis van zijn geboortestreek.

Macdonalds professionele ambities lagen aanvankelijk in de journalistiek, maar door een samenloop van omstandigheden werd hij filmmaker. Documentaires werden zijn eerste grote liefde en in 2000 kreeg hij een Oscar voor ‘One Day in September’, een wurgende film over de fataal afgelopen gijzeling van Israëlische atleten tijdens de Olympische Spelen van 1972. Ook ‘Touching the Void’, waarin hij het verbluffende avontuur van twee klimmers reconstrueerde door een deel te laten naspelen, maakte indruk.

Toen hij hoorde dat een bevriende producent, Duncan Kenworthy, de rechten op ‘The Eagle of the Ninth’ in zijn bezit had, zag Macdonald een uitgelezen project voor zijn eerste fictiefilm. Kenworthy had een groots opgezet spektakel à la ‘Gladiator’ in gedachten, maar de tegenvallende resultaten van sandalenfilms als ‘Troy’ en vooral ‘Alexander’ maakten prompt een eind aan die ambitieuze plannen. Kenworthy besloot dat Macdonalds idee om het veel kleinschaliger aan te pakken veel aantrekkelijker klonk.

Trouw aan zijn achtergrond in documentaires en zijn overtuiging dat cinema in de eerste plaats een geloofwaardige wereld moet creëren, schoof de cineast de spectaculaire massascènes die het genre gewoonlijk op het scherm brengt opzij. Zijn versie van ‘The Eagle of the Ninth’ (die al snel omgedoopt werd tot simpelweg ‘The Eagle’) moest eenvoudig, geloofwaardig en vooral authentiek worden. En om dat voor elkaar te krijgen volstond een budget van dik 17 miljoen.

De authenticiteit streefde Macdonald op verschillende manieren na. Hij bezocht historische locaties, zoals het goed bewaarde Romeinse fort Vinlandia in Noord-Engeland. Hij deed een beroep op de kennis van specialisten. Hij verdiepte zich in de militaire strategieën, die in de film zorgvuldig gereconstrueerd worden. Hij draaide een deel in Hongarije, niet alleen om fiscale redenen maar ook omdat daar nog ambachtslui te vinden zijn die de oude technieken onder de knie hebben.

Actueel 

‘The Eagle’ wil in de eerste plaats avontuurlijk entertainment bieden, maar heeft ook iets anders te vertellen. Er is een goede reden waarom de Romeinen in de film een Amerikaans accent hebben, terwijl de anderen Brits of Gaelic praten. Daarmee gaat Macdonald opzettelijk in tegen de traditie dat Romeinen in films met een geschoolde Britse tongval communiceren. ‘Dat cliché dateert uit de jaren 30 en 40, toen Groot-Brittannië nog een wereldmacht was’, verklaart de cineast zijn ingreep. De enige supermacht die de wereld vandaag nog kent, is Amerika.’

De houding van het hoofdpersonage Marcus Flavius Aquila, rotsvast overtuigd van de superioriteit van zijn cultuur en ideeën, ziet Macdonald ook bij veel Amerikanen. ‘Als je vandaag denkt aan bezette landen kom je uit bij Irak en Afghanistan. De mensen daar zijn helemaal niet opgezet met de Amerikaanse aanwezigheid. Dat weerspiegelt de film ook in de relatie tussen Aquila en zijn slaaf Esca. Die is complexer dan het lijkt en evolueert niet zoals je zou verwachten. Ik wou spelen met de verwachtingen van de kijker.’

‘The Eagle’ komt deze week in de zalen. 
Bron: Ruben Nollet; De TIJD; 17 maart 2011

Over The Eagle 

Het eenvoudige verhaaltje van The Eagle zorgt er voor dat de aandacht niet van de missie en haar uitvoerders wordt afgeleid: regisseur Kevin Macdonald puurt een mooie karakterstudie uit de stormachtige vriendschap tussen een ex-centurion en een ex-gladiator. Met een ploeg ervaren rotten, waarop hij ook al kon rekenen voor Touching The Void en The Last King of Scotland maakte hij van het populaire jongensboek The Eagle of the Ninth (1954) van Rosemary Sutcliff een heroïsche sandalenfilm die vooral vaders en hun zoons zal bekoren.

The Eagle speelt zich af in het jaar 140. Marcus Aquila (Channing Tatum) is honderdman in het Romeinse leger. Zijn vader is twintig jaar eerder niet teruggekeerd als aanvoerder van het negende legioen, dat vermoedelijk in de pan is gehakt in de regio die nu Schotland heet. Niet alleen sneuvelden de vijfduizend soldaten, de standaard met de gouden adelaar, symbool van het onoverwinnelijke, imperialistische Romeinse Rijk werd door de barbaarse Kelten buitgemaakt. Marcus wordt op een post in Groot-Brittannië gezet, maar al na een eerste aanval op zijn fort raakt hij gekwetst en wordt hij eervol ontslagen. Hij verspeelt daarmee de kans de adelaar terug naar Rome te brengen en de eer van zijn familie te redden.

Vernederde vaders
Terwijl hij herstelt bij zijn oom (Donald Sutherland) weet Marcus het leven van een gladiator te redden. Esca (Jamie Bell) is een stamlid van de verslagen Brigantes en wordt nu Marcus' slaaf. Esca zweert hem eeuwig trouw, ook al werd zijn vader en zijn hele familie door de Romeinen afgeslacht. Dat hebben beide jongemannen alvast gemeen, dat ze hun vernederde vaders missen. En dat ze een eerloos leven niet zien zitten. Eén ding rest hen. Marcus wil koste wat het kost de adelaar vinden die zich voorbij de Muur van Hadrianus bevindt, 'het einde van de bekende wereld', waar geen Romein zich waagt. Esca twijfelt niet en vergezelt Marcus. Eens over de Muur keren de rollen om: Esca voert het woord en Marcus is aangewezen op diens functie als gids. Hoe lang zal Esca, ondanks zijn gezworen maar geforceerde loyaliteit, zijn collaboratie volhouden wanneer ze af te rekenen krijgen met de agressieve Robbenstam?

Schotse landschappen
Na een lange introductie komt Macdonald op dreef met de natuur als derde hoofdpersonage, gevat door Oscarwinnaar Anthony Dod Mantle, in een voor hem typische viscerale, grove beeldenpracht van ruwe, beenkoude Schotse landschappen met onophoudelijk striemende regenbuien. Er is niet genoeg van te krijgen. Ook de bezeten montage en lokaal geïnspireerde soundtrack voeden de donkere atmosfeer. En wat de simplistische verhaallijn betreft recht op doel en leunend op een toevallige ontmoeting: de helden zijn dubieus genoeg om een relatie te hebben die de spanning hoog houdt. Zowel Tatum als Bell staan in dit initiatieverhaal solide te acteren, maar het is vooral Tahar Rahim (Un Prophète) die, als aanvoerder van het Robbenvolk en in een onverstaanbaar dialect, indruk maakt. Macdonald schuwt ook de politieke subtekst niet. Voor een keer zijn het de Britten die de slaven spelen en zijn de Romeinse rollen voorbehouden voor Amerikanen. De VS vergelijken met het oorlogszuchtige Romeinse keizerrijk, met referenties aan de oorlog in Irak, ligt voor de hand.

Synopsis The Eagle 

Het deels door Rome bezette Groot-Brittannië in de 2e eeuw. Legerofficier Marcus Aquila arriveert vanuit Rome om de mysterieuze verdwijning van zijn vader op te lossen. Die verdween als commandant van het Negende Legioen samen met al zijn mannen en hun Romeinse adelaarsmascotte in de woeste Schotse heuvels. Samen met zijn Britse slaaf, trekt Marcus vijandelijk gebied in. Hij is vastbesloten om The Eagle terug te vinden en zo zijn familienaam in ere te herstellen...

(Bron: Nico Krols)

Wie kan claimen dat haar neus de wereldgeschiedenis mee heeft bepaald? Wellicht alleen maar Cleopatra. Stacy Schiff, die eerder een biografie van Nabokov schreef door over diens vrouw te vertellen, levert een geslaagd portret af dat zich, net als de ambities van de koningin, niet tot een beperkt publiek richt. 

Korte Inhoud

In deze fascinerende biografie beschrijft auteur Stacy Schiff Cleopatra als een groot heerseres die legers commandeerde, een vloot opbouwde en grote invloed uitoefende op het financiële stelsel. Stacy Schiff laat zien dat Cleopatra meer dan tweeduizend jaar na haar dood nog steeds tot onze verbeelding spreekt.

Op haar achttiende werd Cleopatra koningin en daarmee was ze in één klap beroemd. Speculatie en aanbidding, roddel en achterklap vielen haar ten deel. Ze kreeg een kind van Julius Caesar en later nog drie kinderen van diens opvolger Marcus Antonius. Op haar 39ste vond ze de dood.

In de tweeduizend jaar na haar dood hebben velen over haar gesproken en geschreven, onder wie de grootste schrijvers en dichters. Ze is vereeuwigd in vele schilderijen en beelden, en er zijn opera's over haar gecomponeerd. In later tijden werd haar naam verbonden aan een planeet, een computerspel en een sigarettenmerk, aan fruitautomaten en stripteaseclubs. Haar geschiedenis werd misbruikt door moralisten en vrouwenhaters, maar haar leven vormde ook een voorbeeld voor velen. Cleopatra werd een mythe, en meer dan dat.

Stacy Madeleine Schiff (geboren op 26 oktober 1961 te Adams, Massachusetts, USA) is een Amerikaans schrijfster van nonfictie. Ze schrijft tevens voor onder andere The New Yorker, The New York Times, The Washington Post, The Los Angeles Times en The Boston Globe. Met haar biografieën won Stacy Schiff diverse prijzen waaronder in 2000 de Pulitzer Prize. Stacy Schiff woont in New York City.

'Een prachtige schildering van een bewogen vrouwenleven. Cleopatra is een goed gedocumenteerde biografie, maar leest als een spannende historische roman.' - Rosita Steenbeek - 

Uittreksel

Blz. 19: Cleopatra was een Griekse vrouw, maar haar geschiedenis werd geschreven door mannen wier toekomst aan Rome verbonden was, voor het merendeel rijksambtenaren. Hun historische methoden blijven duister. Ze noemen zelden hun bronnen. Ze gaan voor een groot deel af op de herinnering. Naar moderne maatstaven zijn het polemisten, apologeten, moralisten, fabeldichters, recyclers, mensen die aan knip- en plakwerk doen, broodschrijvers. Zo moet je hen dus lezen. Ondanks zijn eruditie produceerde Egypte geen goede geschiedschrijvers. Hoe gebrekkig deze bronnen ook zijn, het zijn de enige die we hebben. Er bestaat geen consensus over de basisfeiten van Cleopatra's leven, zoals wie haar moeder was, hoelang ze in Rome heeft gewoond, hoe vaak ze zwanger is geweest, of ze getrouwd was met Antonius, wat er plaatsvond tijdens het gevecht dat haar lot bezegelde en hoe ze aan haar eind kwam. Ik heb zo veel mogelijk rekening gehouden met de typische kenmerken van elke schrijver: is het een gewezen bibliothecaris of een roddelaar, heeft hij Egypte met eigen ogen gezien, heeft hij een hekel aan dat land, heeft hij een probleem met vrouwen, schrijft hij met de geestdrift van een Romeinse bekeerling, wil hij een oude rekening vereffenen, zijn keizer behagen, zijn hexameters perfectioneren? (Ik heb weinig gebruikgemaakt van Lucanus. Hij verscheen al vroeg ten tonele, vóór Plutarchus, Appianus of Dio. Verder was hij een dichter en een sensatiezoeker.) Ook al is een relaas niet tendentieus of warrig, het is toch niet altijd te vertrouwen, doordat de schrijvers vaak overdrijven. Zoals ik al zei, er bestaan in de oudheid geen nuchtere, onopgesmukte verhalen. Hun doel is de lezer te verbluffen. Ik heb niet geprobeerd de hiaten op te vullen, al heb ik soms de diverse mogelijkheden op een rijtje gezet. Wat louter waarschijnlijk lijkt, blijft hier louter waarschijnlijk. Het onverzoenlijke wordt niet verzoend. Ik heb de dingen in hun grotere verband geplaatst. Inderdaad vermoordde Cleopatra haar broers en zusters, maar Herodes vermoordde zijn kinderen. (Achteraf klaagde hij dat hij 'de ongelukkigste vader ter wereld' was. En zoals Plutarchus opmerkt, was zulk gedrag normaal voor een vorst.

Cleopatra was misschien niet mooi, maar haar rijkdom - en haar paleis -overdonderde de Romeinen. Aan de ene kant van de Middellandse Zee ziet alles er anders uit dan aan de andere. Het onderzoek van de afgelopen decennia naar vrouwen in de oudheid en naar het hellenistische Egypte heeft ons een completer beeld gegeven. Ik heb geprobeerd de slotscènes van haar biografie sober te beschrijven; juist hier wordt er zelfs door de nuchterste kroniekschrijvers vaak een melodrama van gemaakt. Maar soms zijn er gegronde redenen om het drama toe te laten. Cleopatra's tijd wordt gekenmerkt door meer dan levensgrote, intrigerende persoonlijkheden. Als het tijdvak ten einde loopt, verdwijnen de grootste acteurs abrupt van het toneel. Daarna stort de wereld in.

Er is veel wat we niet weten van Cleopatra, maar er is ook veel wat ze zelf niet wist. Ze wist niet dat ze in de eerste eeuw voor Christus leefde, in het hellenistische tijdperk, want dat zijn begrippen uit later tijd. (Het hellenistische tijdperk begint met de dood van Alexander de Grote in 323 v.Chr. en eindigt 293 jaar later met de dood van Cleopatra. De beste omschrijving ervan is misschien dat het een Grieks tijdperk was waarin de Grieken geen rol speelden. Ze wist niet dat ze Cleopatra VII was, onder andere omdat ze eigenlijk de zesde Cleopatra was. Ze heeft nooit iemand gekend die Octavianus heette. De man die haar versloeg en afzette, die haar tot zelfmoord dreef en zo haar beeld voor het nageslacht bepaalde, heette oorspronkelijk Gaius Octavius Thurinus. Toen hij een rol ging spelen in Cleopatra's leven, noemde hij zich al Gaius Julius Caesar naar zijn vermaarde oudoom, haar minnaar, die hem in zijn testament had geadopteerd. We kennen hem nu als Augustus, een titel die hij drie jaar na Cleopatra's dood aannam. Hier verschijnt hij ten tonele als Octavianus; twee Caesars zijn er - als altijd - één te veel.

De meeste plaatsnamen zijn sinds de oudheid veranderd. Zo heet Berytus nu Beiroet; ik heb steeds gekozen voor de moderne benaming. Een plaats als Pelusium bestaat niet meer; het zou nu ten oosten van Port Said liggen bij de ingang van het Suezkanaal, maar het blijft in dit boek Pelusium. Caesars rivaal heet hier Pompeius, niet Gnaeus Pompeius Magnus. Het landschap is in veel opzichten veranderd; kustlijnen zijn verzonken, moerassen opgedroogd, heuvels verdwenen. Alexandrië is tegenwoordig vlakker dan in de tijd van Cleopatra. Het kent zijn oude stratenplan niet meer, het is niet langer blinkend wit. De Nijl ligt drie kilometer verder naar het oosten. Het stof, de zwoele zeelucht, Alexandriës vervagende purperen zonsondergangen zijn nog dezelfde. De menselijke natuur blijft opmerkelijk gelijk, de fysica van de geschiedenis is niet veranderd. Berichtgeving uit de eerste hand kan nog steeds de meest uiteenlopende vormen aannemen. Al meer dan tweeduizend jaar is een mythe in staat een feit te verdringen. Tenzij expliciet vermeld zijn alle jaartallen vóór Christus.

Cleopatra. Een vrouwenleven
Stacy Schiff
Uitgever: Ambo
Prijs: 24,95
376 bladzijden
ISBN 9789026321429

Bron: spiritualia.be